Bilgi Merkezi / Rehber
Türkiye'de engelli hakları
Engelli bireylerin toplumsal hayata eşit katılımını sağlamak amacıyla Türkiye'de çeşitli yasal düzenlemeler ve sosyal destek mekanizmaları bulunmaktadır. Bu sayfada, engelli bakım merkezleri ve engelli haklarına ilişkin temel bilgileri sade ve anlaşılır bir dille bulabilirsiniz.
Son gözden geçirme: 10.10.2026
- Yasal düzenleme
- 3 Mayıs 2013 tarihli Resmî Gazete ile 'engelli' ibaresi kullanılmaya başlandı.
- Toplu taşıma indirimi
- %40 ve üzeri engellilere karayolu toplu taşımada %30 indirim uygulanır.
- Demiryolu indirimi
- %40 ve üzeri engellilere %50, %50 ve üzeri ağır engellilere ücretsiz seyahat.
- ÖTV indirimi
- %90 ve üzeri engelliler ile özel tertibatlı araç kullanabilir raporu olanlara uygulanır.
- EKPSS
- 2014 yılında ÖMSS'nin adı Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı olarak değiştirilmiştir.
- Engelli aylığı
- 2022 sayılı kanun kapsamında muhtaçlık şartıyla bağlanır.
Engelli Hakları ve Yasal Dayanak
Engelli hakları, engelli bireylerin sağlıklı bireylerle eşit koşullarda yaşamını sürdürebilmesi için tanınan pozitif ayrıcalıkları kapsar. Türkiye'de 3 Mayıs 2013 tarihli Resmî Gazete ile birlikte resmî metinlerde 'özürlü', 'sakat' gibi ifadeler yerine 'engelli' ibaresinin kullanılması yasal güvence altına alınmıştır. Bu düzenleme, engelli bireylerin toplumsal hayatta daha görünür ve kabul gören bir konuma gelmesine katkı sağlamıştır.
Erişim ve Ulaşımda Sağlanan Kolaylıklar
Belediyeler, 572 sayılı Kanun Hükmünde Kararname gereğince kaldırımlar, yaya yolları, konutlar ve umumi binaları engelli bireylerin erişimine uygun hale getirmekle yükümlüdür. Toplu taşımada ise engelli bireylere yönelik indirimler uygulanmaktadır. Karayolu toplu taşıma araçlarında %40 ve üzeri engelli raporu bulunan kişilere %30 indirim yapılırken, demiryolu ulaşımında %40 ve üzeri engellilere %50, %50 ve üzeri ağır engellilere ise ücretsiz seyahat imkânı tanınmaktadır. Bazı havayolu şirketleri de engelli yolculara indirim sunmaktadır.
Özel Araç Alımında Vergi Avantajları
Ortopedik engelli bireyler için araç alımında önemli vergi kolaylıkları bulunmaktadır. İthal edilen araçlardan gümrük vergisi alınmazken, H sınıfı sürücü belgesine sahip engelliler yurt içinden aldıkları özel tertibatlı araçlarda katma değer vergisi indiriminden yararlanabilir ve taşıt alım vergisinden muaf tutulur. Ayrıca, %90 ve üzeri engeli olan kişiler ile raporunda 'özel tertibatlı araç kullanabilir' ifadesi yer alan engelliler için Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) indirimi uygulanmaktadır. ÖTV indirimi, aracın vergisiz fiyatı, silindir hacmi ve güncel ÖTV oranına göre hesaplanır.
Eğitim ve Kültürel Haklar
Eğitim alanında engelli bireylere yönelik çeşitli destekler mevcuttur. İşitme engelli öğrenciler meslek liselerine sınavsız yerleştirilebilirken, yükseköğretimde %40 ve üzeri engelli raporu olan öğrencilere Kredi ve Yurtlar Kurumu öncelik tanır ve harçta %50 indirim uygular. Halk Eğitim Merkezleri'nde mesleki eğitim programlarına katılan %40 ve üzeri engellilerden ücret alınmaz. Devlet Tiyatroları engellilerden ücret talep etmezken, özel tiyatro ve sinemalarda da indirimler bulunmaktadır. Açık öğretim programlarında da %40 ve üzeri engelli öğrenciler öğretim gideri ve materyal ücretinden muaf tutulmaktadır.
İletişim ve İstihdam Olanakları
İletişim alanında Türk Telekom, %40 ve üzeri engelliler için indirimli Sosyal Tarife Paketi sunarken, cep telefonu operatörleri ve sabit internet hatlarında da engelli bireylere indirimler uygulanmaktadır. Kamu sektöründe engelli bireylerin istihdamı, 2014 yılında adı Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı (EKPSS) olarak değiştirilen sınavla yapılmaktadır. Bu sınav iki yılda bir düzenlenir, yaş sınırı bulunmaz ve atama öncesinde engellinin başvurduğu pozisyona uygunluğu bir komisyon tarafından değerlendirilir. Özel sektörde çalışan engelliler için de sakatlık indirimi uygulanarak vergi avantajı sağlanır.
Sosyal Destek ve Bakım Hizmetleri
Engelli bireylere yönelik sosyal destekler arasında engelli aylığı, engelli bakım aylığı ve muhtaç aylığı yer almaktadır. Engelli aylığı, 2022 sayılı kanun kapsamında belirlenen şartları taşıyan ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları tarafından muhtaç olduğuna karar verilen kişilere ödenir. Engelli bakım aylığı ise özel bakım gerektiren engelli bireylerin yakınlarına, bakım ilişkisini fiilen yerine getirmeleri ve hane gelirinin asgari ücretin üçte birinden az olması koşuluyla bağlanır. Bu ödemeler, muhtaçlık durumu devam ettiği sürece düzenli olarak yapılır.
Bu sayfa, Vikipedi'deki «Türkiye'de engelli hakları» maddesinden yararlanılarak yapay zekâ destekli editörlük ile özgün cümlelerle yeniden yazılmıştır; Vikipedi metinleri CC BY-SA 4.0 lisanslıdır. Kesin bilgi için resmî ve akademik kaynaklara başvurun; bir hata görürseniz bize bildirin.
Kaynaklar
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; resmî ve bağlayıcı metin için kaynaklara bakın. Hukuki, mali veya tıbbi tavsiye değildir.